جمعه, آبان 30, 1393

سریع ترین پستاندارن جهان نیز در ایران زیست می کنند، یوزپلنگ که آن را قهرمان دو جهان لقب داده اند. زیرگونه ایرانی یوز جانوری است که برای بقای آن تلاش هایی صورت گرفته است، اما هنوز سرنوشت این جانور در طبیعت کشور چندان روشن نیست. یوزپلنگ با سایر گربه سانان تفاوت دارد. به جای چنگال های تیز و قابل غلاف شدن، ناخن هایی مثل سگ دارد و پاهای بلند و کشیده، که تطابق لازم رابرای دویدن سریع کسب کرده است. ناخن ها نیز قابلیت توقف و یا چرخش ناگهانی را به جانور می دهد. خال های یوزپلنگ، توپر است. گوش های کوچکی دارد از زیر چشمانش خط سیاهی که به خط اشک معروف است به دهان می رسد. یوز برای شکار تا حد امکان به طعمه نزدیک می شود و حمله می کند این شیوه شکار همیشه موفقیت آمیز نیست. یوزپلنگ ایرانی در نقاط بیابانی زندگی می کند. به تازگی ۵ زیستگاه مهم شناسایی شده که احتمال حضور یوز در آنها بیش از سایر نقاط است، این مناطق عبارت اند از :پناهگاه های حیات وحش در انجیز و نایبندان، مجموعه حفاظت شده توران، پارک ملی کویر و منطقه حفاظت شده بافق. از دیگر پستانداران مناطق بیابانی ایران، گورخر است. زیرگونه ایرانی این جانور در گذشته به تعداد زیاد در حاشیه کویر مرکزی از طبس تا سمنان،جنوب ورامین، نزدیک قزوین،دشت های مجاور کلاه قضی و گاوخونی در استان اصفهان، بافت و سیرجان در استان کرمان، نی ریز در فارس، ابرقو و هرات در یزد و مناطق مرزی سرخس وجود داشته است. اما کنون تعداد بسیار کمی در مجموعه حفاظت شده توران سمنان، بهرام گور در فارس و منطقه مرزی سرخس باقی مانده است. حس بینایی، شنوایی و بویایی دراین جانور بسیار قوی است. برای دوری از خطر انسان ممکن است تا صدها کیلومتر از محل زندگی خود دور شود و به مناطق نیمه کویری و دور از دسترس انسان پناه ببرد. گورخر دشمن طبیعی ندارد اما برای تعقیب و شکار بی رویه به واسطه اعتقاد به خواص درمانی استخوان و گوشتش در معرض نابودی است. گوزن زرد ایرانی نیز از پستانداران منحصر به فرد کشور است. تا بیش از ۴۰ سال قبل تصور می شد این جانور برای همیشه از صحنه گیتی محو شده است. اما در سال ۱۳۳۴ در کنار رودخانه دز و کرخه ۸ رأس از ان مشاهده شد. ۲رأس از این جانور در سال ۱۳۳۷ به باغ وحش اُپل در آلمان منتقل شدند و ۶ راس دیگر درسال ۱۳۴۲ به دشت ناز ساری در استان مازندران انتقال یافتند. در نتیجه مراقبت های انجام شده تعداد گوزن ها افزایش یافت. اما به دلیل آن که تمام گوزن های موجود از نسل ۶ گوزن منتقل شده به دشت ناز هستند باید تعدادی گوزن از مناطق طبیعی زنده گیری شود تا در کنار گوزن های پرورش یافته به طرق غیرطبیعی به تولیدمثل بپردازد. شاخ گوزن زرد در پایان هر سال از اوایل اسفند به بعد می افتد و شاخ جدید بلافاصه رشد می کند و در تابستان تکمی می شود .هر یک از پستانداران در محدوده های طبیعی مشخصی زندگی می کنند که نوع خک، آب و هوا، میزان بارندگی، میزان نور، غذا و مناسبات بین آنهاست که باعث ایجاد شرایطی مناسب برای زندگی این جانوران می شود. بعضی از پستاندارن رژیم غذایی خاصی دارند و فقط در زیستگاهی که نوع غذا یافت می شود زندگی می کنند مثل سنجاب ایرانی که غذای اصلی اش دانه بلوط است، در زیستگاههایی که دارای غذاهای متنوع گیاهی و جانوری مشاهده می شود. در ایران به علت وجود شرایط مختلف طبیعی، زیستگاههای متنوعی برای زندگی گونه های مختلف پستانداران وجود دارد که هنوز تقسیم بندی و مرزبندی مشخصی در مورد آنها انجام نگرفته است. از آن جایی که آگاهی از زیستگاه جانوران می تواند کمک شایانی به شناسایی آنها کند با در نظر گرفتن مرزبندی انجام شده در مورد پوشش گیاهی، زیستگاههای مهم پستانداران ایران به هفت گروه شامل زیستگاه خزری، کوهستانی، جنگل های بلوط زاگرس، بیشه زارها و جنگل های گرمسیری خوزستان، بیابانی، استپی وبلوچی تقسیم شده اند. وضعیت زیستی و حمایتی پستانداران: شیر ایرانی و ببر مازندرانی بر اساس مطالعات متعدد انجام شده در دهه ۱۳۵۰ در ایران منقرض شده تلقی میشوند. مشاهده ببر مازندارن را باید به فراموشی سپرد چرا که دیگر در کره زمین زیست نمی کند اما این خوشحالی وجود دارد که شیر ایرانی در جنگل های گیر هندوستان یافت می شود. پیش از انقلاب اسلامی تلاش هایی برای برگرداندن این شیر به زادگاه اصلی خود در خوزستان و فارس که زمانی پوشیده از جنگل و طعمه های فراوان این جانور بود،انجام شد اما امروزه این پروژه از خاطره ها محو شده است. غیر از دو گونه منقرض شده فوق بسیاری از پستانداران ایران در ضعیت نامطلوب زیستی به سر می برند. فهرست سرخاتحادیه جهانی حفاظت ۱۶ گونه پستاندار را آسیب پذیر اعلام کرده است: یوزپلنگ آسیایی، پازن، گاو دریایی یا دوگونگ، خفاش سندی، گورخر، شنگ یا سگ آبی، سنجابک دم موشی، خفاش بکشتاین، خفاش انگشت دراز، خفاش حنایی، قوچ و میش، فک دریایی خزر، خفاش نعل اسبی مدیترانه، خفاش نعل اسبی کوچک، خفاش نعل اسبی مِِهِلی و خرس سیاه. براساس این طبقه بندی حشره خور شوش، گوزن زرد ایرانی، سنجابک دم موشی ایرانی، جرد زارودنی و ول کرمانی- سه گونه اخیر از راسته جوندگان هستند و پلنگ ایرانی در خطرانقراض تلقی می شوند.  


گونه های در آستانه انقراض- علاوه بر یوز ایرانی و خرس سیاه بلوچستان که در واقع زیرگونه هستند عبارت اند از: شیر ایرانی- همان طور که گفته شد کنون در هندوستان زیست می کند- حفار ایرانی.(IUCN،۲۰۰۰) بر اساس قوانین ملی پستاندادران حمایت شده که در واقع برای شکار آنها مجوز ویژه اخذ شود عبارت اند از: گوزن زرد ایرانی، ببر، بر اساس عرف بین المللی باید حداقل ۵۰ سال از آخرین مشاهده جانوری که گمان می رود منقرض شده بگذرد به همین دلیل ببر در قوانین داخلی به عنوان جانور حمایت شده ذکر شده است- یوزپلنگ، خرس سیاه، گورخر، جبیر، آهو، شوکا، مرال، شاهروباه، سیاه گوش، کارکال، گربه شنی، گربه پالاس، فک، دلفین، انواع نهنگ ها و انوع خفاش ها